Essentiële kennis over hormonale anticonceptie
Hormonale anticonceptie wordt door veel vrouwen gezien als iets normaals. Iets wat je ‘gewoon’ gaat gebruiken in je tienerjaren en waar verder weinig vragen bij worden gesteld. Toch is die vanzelfsprekendheid precies wat dit onderwerp zo belangrijk maakt om verder uit te diepen.
Deze blog is geschreven ter informatie. De inhoud is grotendeels gebaseerd op het boek Anticonceptie zonder hormonen van dr. Dorothee Struck, aangevuld met praktijkervaringen van vrouwen binnen het Elvou-team, uit de directe omgeving en uit individuele begeleidingstrajecten. Het is geen medisch advies, maar bedoeld om kennis te delen, zodat je beter begrijpt wat hormonale anticonceptie doet en welke vragen je eventueel kunt stellen bij het maken van een keuze.
De meeste vrouwen beginnen met hormonale anticonceptie rond hun vijftiende of zestiende levensjaar. Niet altijd vanuit een bewuste afweging, maar vaak omdat het wordt voorgeschreven bij acne, een onregelmatige cyclus, hevige klachten of simpelweg om zwangerschap te voorkomen.
Wat daarbij zelden wordt benoemd, is dat het lichaam in deze levensfase nog volop in ontwikkeling is. Het hormonale systeem is nog bezig zich af te stemmen, zoals leren communiceren, patronen vormen en feedbacklussen opbouwen. Juist dat proces wordt onderbroken wanneer hormonale anticonceptie wordt ingezet.
Dat maakt hormonale anticonceptie niet per definitie ‘slecht’. Wel betekent het dat de impact vaak groter is dan veel vrouwen beseffen en dat je recht hebt om te weten wat die impact is.
De natuurlijke cyclus
Om te begrijpen wat hormonale anticonceptie doet, is het belangrijk om eerst te begrijpen wat een natuurlijke cyclus inhoudt. Wil je meer lezen over wat de natuurlijke cyclus inhoudt? Ga dan naar Elvou Life via deze link.
Een cyclus is geen losstaand voortplantingsmechanisme, maar een verfijnd communicatiesysteem. De hersenen, eierstokken, bijnieren en schildklier stemmen continu met elkaar af. Elke fase heeft een eigen functie: opbouw, ovulatie, herstel en rust.
Bij gebruik van hormonale anticonceptie wordt dit systeem grotendeels stilgelegd. Het lichaam krijgt dagelijks hetzelfde signaal: je bent zwanger, waardoor ovulatie niet nodig is. Hierdoor:
- stopt de eigen aanmaak van progesteron (dat normaal na de ovulatie ontstaat)
- blijft oestrogeen kunstmatig stabiel
- verdwijnen natuurlijke hormonale schommelingen
- raakt de feedbackloop met stresssysteem, schildklier en metabolisme verstoord
Veel vrouwen ervaren dit als een vlak gevoel, verminderd libido, snellere overprikkeling of minder emotionele veerkracht. Dit zijn geen willekeurige bijwerkingen, maar logische gevolgen van een systeem dat niet meer zelf mag reguleren.
Zoals dr. Dorothee Struck het treffend beschrijft: hormonale anticonceptie vervangt de eigen hormonen niet, maar het overrulet ze.
Klachten op lange termijn
Een van de grootste uitdagingen bij hormonale anticonceptie is dat klachten zelden direct ontstaan. In de eerste jaren lijkt alles vaak goed te gaan. Ondertussen gebeurt er onder de oppervlakte meer:
- de natuurlijke hormoonproductie neemt verder af
- de darmflora raakt uit balans
- micronutriëntentekorten stapelen zich langzaam op
- hormonale flexibiliteit vermindert
Omdat ieder lichaam anders reageert, verschilt ook het moment waarop klachten zichtbaar worden. Juist daarom zijn kennis, begeleiding en context zo belangrijk.
Je cyclus begrijpen
Wat Anticonceptie zonder hormonen zo krachtig maakt, is dat het laat zien dat anticonceptie niet per se een product hoeft te zijn. Het lichaam geeft dagelijks signalen af:
- lichaamstemperatuur
- cervixslijm
- positie en structuur van de baarmoedermond
- energieniveau en fysieke sensaties
Wanneer deze signalen correct worden geleerd en geïnterpreteerd met educatie, begeleiding en zonder aannames, ontstaat iets wat veel vrouwen nog nooit hebben ervaren. Ze krijgen vertrouwen in het eigen lichaam.
Is dit de makkelijkste weg? Nee. Is het de meest autonome? Voor veel vrouwen wel.
De kernvraag verschuift dan van “Wat onderdrukt mijn klachten?” naar “Wat vertelt mijn lichaam mij eigenlijk?” En eerlijk is eerlijk: het antwoord mag per levensfase verschillen. Maar het verdient wel een bewuste keuze te zijn.
Anticonceptievormen
Hieronder worden de meest voorkomende vormen van anticonceptie toegelicht met de voor- en nadelen. Er zijn zeker nog meerdere vormen (denk aan pessarium), maar deze zijn de meest gebruikte in Nederland en daarom het meest noodzakelijk om toe te lichten.
1. De pil (combinatie of mini)
Voordeel
- gebruiksgemak
Nadelen
- onderdrukt natuurlijke hormoonproductie
- verhoogt SHBG, waardoor vrij testosteron daalt
- impact op stemming, libido en darmgezondheid
- ontnemen van biologische signalen
- verhoogd verbruik van micronutriënten
2. Hormoonspiraal
Voordeel
- minder systemische belasting dan de pil
Nadelen
- nog steeds hormonale onderdrukking
- stemmings- en huidklachten komen regelmatig voor
- verstoring van de cyclus
- ‘lokaal’ betekent niet zonder systeem-effect
3. Koperspiraal
Voordeel
- hormoonvrij
- natuurlijke cyclus blijft intact
Nadelen
- kan bloedingen en krampen verergeren
- koper is geen neutrale stof en kan bij sommige vrouwen klachten geven
4. Condooms
Voordelen
- hormoonvrij
- geen systeemimpact
- bescherming tegen SOA’s
Nadelen
- vraagt discipline en gezamenlijke verantwoordelijkheid
- veel glijmiddelen bevatten alsnog hormoonverstorende stoffen
5. Sympto-thermale methode (cyclus meten)
Temperatuurmeting (bijv. via Oura of Daysy), observatie van cervixslijm, cycluslogica, LH-testen en veranderingen van de baarmoedermond.
Voordelen
- volledig hormoonvrij
- diep lichaamsbewustzijn
- betrouwbaar bij correcte toepassing
Nadelen
- vraagt educatie en consistentie
- gedeelde verantwoordelijkheid
- geen quick fix
condooms
Latexcondooms zijn gevoelig voor olie en vet. Of het nu gaat om massageolie, waskaarsen of vaginale zalven: binnen vijftien minuten blijft slechts een fractie van de oorspronkelijke elasticiteit over, waardoor een condoom gemakkelijk kan scheuren.
Deze kennis, eveneens afkomstig uit Anticonceptie zonder hormonen, laat zien waarom het ontwikkelen van echt goede condooms zo complex is. Glijmiddelen op basis van olie zouden technisch eenvoudig zijn, maar zijn ongeschikt in combinatie met latex.
Ondanks deze beperkingen blijven condooms een van de meest betrouwbare vormen van bescherming tegen ongewenste zwangerschap én SOA’s, mits ze correct en bewust worden gebruikt.
Tot slot
Het belangrijkste om mee te nemen is dat er geen universele oplossing bestaat. Iedere vrouw heeft een uniek lichaam en een eigen levensfase die invloed heeft op de keuze van anticonceptie. Het draait om bewustzijn, kennis en autonomie: begrijpen wat je lichaam doet, de signalen leren lezen en op basis daarvan keuzes maken die bij jou passen. Zo wordt anticonceptie een geïnformeerde en persoonlijke beslissing, in plaats van een vanzelfsprekendheid.